Skóra – więcej niż estetyka
Skóra jest największym narządem ludzkiego organizmu. Jej powierzchnia może osiągać nawet 2 m². Pełni wiele niezwykle ważnych funkcji: chroni organizm przed czynnikami zewnętrznymi, uczestniczy w reakcjach odpornościowych, pomaga utrzymać prawidłową temperaturę ciała oraz umożliwia odbieranie bodźców ze świata zewnętrznego. Współczesna kosmetologia coraz częściej koncentruje się właśnie na wspieraniu tych funkcji, a nie wyłącznie na poprawie wyglądu skóry.
Budowa skóry
Skóra składa się z trzech głównych warstw: naskórka, skóry właściwej oraz tkanki podskórnej.
Tkanka podskórna
Najgłębiej położoną warstwą jest tkanka podskórna (subcutis). Jej grubość może się znacznie różnić w zależności od okolicy ciała i indywidualnych cech organizmu. Składa się głównie z tkanki tłuszczowej, naczyń krwionośnych i nerwów.
Pełni ona kilka istotnych funkcji:
- magazynuje energię w postaci tłuszczu,
- chroni organizm przed utratą ciepła,
- amortyzuje urazy i nacisk mechaniczny.
Skóra właściwa
Nad tkanką podskórną znajduje się skóra właściwa (dermis). Jest zbudowana z tkanki łącznej bogatej we włókna kolagenowe i elastynowe, które tworzą swoiste rusztowanie skóry, odpowiadając za jej wytrzymałość i elastyczność.
W skórze właściwej znajdują się również:
- naczynia krwionośne odżywiające skórę,
- gruczoły potowe uczestniczące w termoregulacji,
- gruczoły łojowe produkujące sebum, które natłuszcza powierzchnię skóry,
- zakończenia nerwowe odpowiedzialne za odbieranie bodźców dotykowych, termicznych i bólowych.
Naskórek
Najbardziej zewnętrzną warstwą skóry jest naskórek (epidermis). W przeciwieństwie do skóry właściwej nie zawiera naczyń krwionośnych, dlatego składniki odżywcze docierają do niego poprzez dyfuzję z głębiej położonych tkanek.
Naskórek składa się głównie z keratynocytów – komórek, które nieustannie się odnawiają. W trakcie tego procesu przemieszczają się od najgłębszych warstw ku powierzchni skóry, stopniowo zmieniając swoją budowę.
W naskórku wyróżniamy kilka warstw:
- warstwę podstawną – miejsce powstawania nowych keratynocytów oraz melanocytów produkujących melaninę, pigment odpowiedzialny za kolor skóry i włosów,
- warstwę kolczystą – w której rozpoczyna się proces rogowacenia komórek; znajdują się tu również komórki Langerhansa uczestniczące w obronie immunologicznej,
- warstwę ziarnistą – gdzie komórki stopniowo obumierają i przekształcają się w korneocyty,
- warstwę rogową – najbardziej zewnętrzną część naskórka, tworzącą podstawową barierę ochronną skóry.
W miejscach narażonych na większy nacisk, takich jak dłonie czy podeszwy stóp, między warstwą ziarnistą a rogową występuje dodatkowo warstwa jasna.
Warstwa rogowa – strażnik zdrowia skóry
Warstwę rogową można porównać do muru z cegieł. Rolę cegieł pełnią korneocyty, czyli spłaszczone komórki rogowe, natomiast przestrzenie pomiędzy nimi wypełnia „cement” zbudowany z lipidów, głównie ceramidów, cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych.
Taka struktura tworzy niezwykle skuteczną barierę ochronną, która ogranicza utratę wody i utrudnia przenikanie do organizmu substancji drażniących, alergenów oraz drobnoustrojów.
Dodatkową wytrzymałość zapewniają korneodesmosomy – specjalne połączenia między komórkami. Można je porównać do prętów zbrojeniowych wzmacniających konstrukcję budynku. Dzięki nim warstwa rogowa pozostaje spójna i odporna na uszkodzenia.
Powierzchnię skóry dodatkowo zabezpiecza sebum produkowane przez gruczoły łojowe.
Warstwa rogowa nie jest „martwa”
Przez wiele lat uważano, że warstwa rogowa jest jedynie zbiorem martwych komórek. Obecnie wiadomo, że odgrywa ona aktywną rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania skóry.
W zdrowej skórze korneodesmosomy są stopniowo rozkładane przez enzymy, co umożliwia naturalne złuszczanie najbardziej powierzchownych komórek. Jeśli proces ten zostanie zaburzony, może dochodzić do nadmiernego łuszczenia się skóry lub przeciwnie – do gromadzenia się zrogowaciałych komórek na jej powierzchni.
W warstwie rogowej działają również enzymy uczestniczące w przemianach lipidów. Potrafią one rozkładać niektóre składniki dostarczane wraz z kosmetykami, dzięki czemu mogą być one wykorzystywane przez skórę.
Jak odnawia się naskórek?
Pełny cykl odnowy naskórka trwa średnio około 28 dni. Sama warstwa rogowa odnawia się przeciętnie co 8 dni.
Tempo tych procesów zależy od wielu czynników, takich jak:
- wiek,
- stan zdrowia,
- gospodarka hormonalna,
- ekspozycja na promieniowanie UV,
- warunki środowiskowe,
- codzienna pielęgnacja.
Niektóre składniki kosmetyczne mogą wpływać na przebieg złuszczania. Na przykład mocznik w wysokich stężeniach oraz peelingi enzymatyczne osłabiają połączenia między korneocytami, wykazując działanie keratolityczne. Z kolei peelingi chemiczne zawierające kwasy, takie jak kwas glikolowy czy salicylowy, w kontrolowany sposób uszkadzają komórki naskórka, pobudzając procesy regeneracyjne.
Korneoterapia – zdrowie skóry zaczyna się od bariery naskórkowej
Korneoterapia to podejście, które zakłada, że podstawą zdrowej skóry jest prawidłowo funkcjonująca warstwa rogowa. Uszkodzenie lipidów międzykomórkowych lub korneodesmosomów osłabia barierę naskórkową, zwiększa przeznaskórkową utratę wody (TEWL) i sprawia, że skóra staje się bardziej podatna na podrażnienia, alergeny oraz czynniki środowiskowe.
Z tego względu współczesna pielęgnacja coraz częściej koncentruje się nie na intensywnym złuszczaniu czy „oczyszczaniu”, lecz na wspieraniu naturalnych mechanizmów regeneracyjnych skóry i odbudowie jej bariery ochronnej.
Korneoceutyki i pielęgnacja zgodna z korneoterapią
Korneoceutyki to preparaty pielęgnacyjne opracowane z myślą o wspieraniu i odbudowie bariery naskórkowej. Ich skład opiera się często na substancjach naturalnie występujących w warstwie rogowej, takich jak ceramidy, cholesterol, wolne kwasy tłuszczowe, glicerol czy składniki naturalnego czynnika nawilżającego (NMF).
Pielęgnacja zgodna z zasadami korneoterapii opiera się przede wszystkim na:
- delikatnym oczyszczaniu bez naruszania bariery hydrolipidowej,
- regularnym nawilżaniu i natłuszczaniu skóry,
- stosowaniu preparatów zawierających lipidy barierowe,
- ograniczaniu nadmiernego złuszczania i agresywnych procedur,
- ochronie przed promieniowaniem UV,
- indywidualnym dostosowaniu pielęgnacji do potrzeb skóry.
Celem nie jest chwilowa poprawa wyglądu, lecz przywrócenie i utrzymanie prawidłowego funkcjonowania skóry jako narządu ochronnego.
Marcela Łaszkiewicz
Literatura:
- Hans Lautenschlager Corneotherapy. Link between dermatology and cosmetics. Deutscher Apotheker Verlag 2023; v.2: p.2-7
- Thomas L. Dawson, Richard L. Gallo. The epidermal barrier and innate immunity. Seminars in Immunopathology. 2015;37(1):11–21.
- Mao-Qiang Man, Peter M. Elias. The role of lipids in the epidermis and skin barrier function. Clinics in Dermatology. 2012;30(3):263–272
- Albert M. Kligman, Corneobiology and corneotherapy — a final chapter. International Journal of Cosmetic Science. 2011;33(3):197–209.
