Nośniki w kosmetykach — dlaczego nie liczy się tylko składnik aktywny?

Wybierając kosmetyki najczęściej zwracamy uwagę na składniki aktywne. Szukamy witaminy C, retinolu, kwasu hialuronowego, niacynamidu, peptydów, ceramidów lub innych modnych składników jak adaptogeny.

Skuteczność kosmetyku nie zależy jednak wyłącznie od tego, jaki składnik znajduje się w formule. Równie ważne jest to,jaką ma formę, czy jest stabilny, czy nie rozpadnie się zbyt szybko, czy dobrze współpracuje z bazą preparatu i czy skóra ma szansę go dobrze tolerować. Dlatego producenci kosmetyków prześcigają się w stosowaniu coraz skuteczniejszych technologii nośnikowych dla składników aktywnych.

Czym są nośniki w kosmetykach?

Nośnik można porównać do środka transportu. Składnik aktywny jest jak pasażer. Nośnik jest jak pojazd, który pomaga mu bezpiecznie dotrzeć do celu. Skóra działa jak kontroler na granicy: nie przepuszcza wszystkiego, bo jej podstawowym zadaniem jest ochrona organizmu.

To porównanie dobrze pokazuje, dlaczego sama obecność składnika aktywnego w kosmetyku nie wystarcza. Substancja może być bardzo wartościowa, ale jeśli jest niestabilna, źle rozpuszczalna, drażniąca albo niepasująca do bazy produktu, jej potencjał nie zostanie dobrze wykorzystany.

Emulsje, mikroemulsje i nanoemulsje

Najprostszym nośnikiem może być sama baza kosmetyku: krem, serum, żel, lotion czy emulsja. Baza nie jest neutralnym tłem. To ona decyduje o tym, jak kosmetyk się rozprowadza, jak długo zostaje na skórze, czy składnik dobrze się w nim rozpuszcza i czy produkt jest komfortowy w stosowaniu.

Mikroemulsje i nanoemulsje pomagają szczególnie wtedy, gdy substancja aktywna trudno łączy się z wodą albo wymaga bardzo równomiernego rozproszenia. Mogą poprawiać stabilność, lekkość i kontakt składnika ze skórą.

Liposomy

Liposomy to jedne z najbardziej znanych nośników. Można wyobrazić je sobie jako małe pęcherzyki, które otaczają składnik aktywny i pomagają go przenieść bliżej struktur naskórka. Ich budowa przypomina naturalne struktury lipidowe, dlatego dobrze wpisują się w temat pielęgnacji wspierającej barierę skóry.

Liposomy mogą być wykorzystywane do transportu substancji nawilżających, łagodzących, antyoksydacyjnych czy regenerujących. Trzeba jednak pamiętać, że liposom liposomowi nie jest równy. Liczy się jakość surowca, stabilność formulacji i to, z jakimi składnikami liposomy zostały połączone.

Niosomy

Niosomy są podobne koncepcyjnie do liposomów, ale mają nieco inną budowę – są pęcherzykowy nośnikami zbudowanymi z niejonowych surfaktantów.. Również mogą zamykać substancje aktywne i wspierać ich stopniowe uwalnianie. Ich zaletą może być większa stabilność w porównaniu z klasycznymi liposomami.

Mikrokapsułki i systemy enkapsulacji

Enkapsulacja oznacza zamknięcie składnika aktywnego w specjalnej otoczce, dzięki czemu jest uwalniana stopniowo (jak w kapsułkowanych lekach czy suplementach).. Takie rozwiązanie bywa przydatne przy składnikach wrażliwych na światło lub tlen albo przy substancjach, które w klasycznej formule mogą działać zbyt drażniąco.

Nośniki lipidowe

W kosmetologii wykorzystuje się także nośniki lipidowe, czyli oparte na tłuszczach. Bariera naskórkowa również ma charakter lipidowy, dlatego takie systemy mogą dobrze współpracować ze skórą, poprawiać stabilność składników aktywnych i wspierać ich bardziej kontrolowane uwalnianie.

Kosmetyczne drony i zaawansowane systemy transportu

W nowoczesnej kosmetologii pojawiają się też bardziej zaawansowane pojęcia, takie jak tzw. kosmetyczne drony. W uproszczeniu chodzi o systemy, które mają kierować składnik aktywny bardziej precyzyjnie do określonych struktur skóry. To obszar ciekawy, ale wymagający rozsądnej interpretacji: marketingowe hasło nie zastępuje jakości formulacji ani badań potwierdzających działanie produktu.

Nośnik / technologia	Wyjaśnienie	Po co się stosuje w kosmetyku?
Emulsja	Baza kremu łącząca fazę wodną i tłuszczową	Ułatwia rozprowadzenie składników, poprawia komfort stosowania i stabilność formuły
Mikroemulsja / nanoemulsja	Bardzo drobne rozproszenie składników w formule	Wspiera stabilność, rozpuszczalność i równomierny kontakt składnika ze skórą
Liposomy	Małe pęcherzyki zbudowane z fosfolipidów, podobne do struktur lipidowych skóry	Mogą chronić składnik aktywny i wspierać jego transport w obrębie naskórka
Nanoliposomy / nanosomy	Bardzo małe, nanoskalowe pęcherzyki nośnikowe	Pomagają chronić, stabilizować i bardziej kontrolowanie uwalniać składniki aktywne
Niosomy	Pęcherzykowe nośniki podobne do liposomów, ale zbudowane głównie z niejonowych surfaktantów	Mogą poprawiać stabilność i stopniowe uwalnianie składnika
Transferosomy	Elastyczne pęcherzyki lipidowe, bardziej odkształcalne niż klasyczne liposomy	Mają wspierać transport składników przez struktury naskórka
Etosomy	Pęcherzykowe nośniki z większą zawartością alkoholu	Stosowane głównie w formulacjach dermatologicznych i dermokosmetycznych do zwiększania przenikania
Mikrokapsułki	Składnik aktywny zamknięty w specjalnej otoczce	Pomagają chronić substancję i uwalniać ją bardziej kontrolowanie
Nanocząstki lipidowe SLN/NLC	Bardzo małe cząstki lipidowe działające jak „matryca” dla składnika aktywnego	Chronią składnik, poprawiają stabilność i mogą wspierać stopniowe uwalnianie
Nośniki lipidowe	Systemy oparte na tłuszczach, dobrze współpracujące z lipidową barierą skóry	Wspierają ochronę składników, komfort stosowania i zgodność z barierą naskórkową
Kosmetyczne drony	Zaawansowane systemy celowanego dostarczania składników	Mają kierować składnik aktywny do wybranych struktur skóry

Czy większe przenikanie zawsze oznacza lepsze działanie?

Nie. To jeden z najważniejszych mitów w pielęgnacji.

Większe przenikanie nie zawsze jest korzystne. Jeśli kosmetyk lub zabieg zwiększa przepuszczalność bariery, może ułatwiać nie tylko transport składników pożądanych, ale także substancji, których skóra nie potrzebuje: kompozycji zapachowych, drażniących dodatków, konserwantów albo składników o potencjale alergizującym.

Dlatego przy skórze wrażliwej i reaktywnej mniej często znaczy lepiej. Czasem najważniejsze jest nie to, żeby dodać kolejny aktywny składnik, ale żeby ograniczyć liczbę bodźców i odbudować warstwę ochronną skóry.

Czy „nano” oznacza lepiej?

Wraz z rozwojem nanotechnologii zaczęto używać pojęcia nanosomy. To ogólne określenie bardzo małych, nanoskalowych systemów nośnikowych. Najczęściej odnosi się do pęcherzykowych nośników, takich jak nanoliposomy, niosomy czy inne podobne struktury, których zadaniem jest ochrona, stabilizacja i bardziej kontrolowane uwalnianie składników aktywnych. Mówi głównie o małym rozmiarze nośnika, natomiast „liposom” czy „niosom” mówi już więcej o jego budowie.

Czy “nano” oznacza coś lepszego? Nie zawsze. Nanotechnologia może poprawiać właściwości kosmetyku, ale nie jest magicznym skrótem do skuteczności. W Unii Europejskiej nanomateriały w kosmetykach podlegają określonym wymaganiom: muszą być zgłaszane, oceniane pod względem bezpieczeństwa, a w wykazie składników INCI oznaczane słowem „nano” w nawiasie.

Jak bardziej świadomie wybierać kosmetyki?

Przy wyborze kosmetyku warto zadać kilka prostych pytań:

czy kosmetyk jest dobrany do aktualnego stanu skóry, a nie tylko do modnego trendu?
czy składnik aktywny ma sens w moim przypadku?
czy formuła wspiera barierę naskórkową?
czy produkt nie zawiera zbędnych substancji zapachowych lub drażniących?
czy producent wyjaśnia technologię, czy tylko używa atrakcyjnego hasła?
czy moja skóra po tym kosmetyku jest spokojniejsza, bardziej komfortowa i mniej reaktywna?

To szczególnie ważne, ponieważ skóra zmienia się w czasie. Ten sam produkt może być dobrze tolerowany przez jedną osobę, a u innej powodować pieczenie, ściągnięcie albo zaczerwienienie. Dlatego pielęgnacja powinna być dobierana indywidualnie. A pielęgnacja Dermaviduals jest odpowiedzią na wszystkie stawiane wyżej problemy.

Świadoma pielęgnacja nie polega na wybieraniu najmocniejszych preparatów. Polega na rozumieniu, czego skóra naprawdę potrzebuje: czasem składnika aktywnego, czasem lepszego nośnika, a czasem po prostu spokoju, odbudowy i mniejszej liczby bodźców.

Marcela Łaszkiewicz